آیا هورمون های درون ما در شادی و غم ما موثرند؟

مغز انسان از طریق فرستادن ترکیبات شیمیایی پیچیده و درون سازی به نام هورمون با بقیه بدن در ارتباط دائم و ۲۴ ساعته است. این ترکیبات که اغلب در دوزهایی به اندازه مایکرو میلی گرم ساخته و یا ترشح میشوند و میتوانند تاثیر کاهنده و یا افزاینده در ذخیره چربی، درجه فعالیت، سطح انرژی، علاقه به فعالیت جنسی داشته باشند. این مواد از همه مهمتر کنترل کننده شادی و یا غم و یا هر احساس دیگری در زندگی ما  چون هیجان، ترس، استرس، نگرانی و یا خوشحالی، عاشق شدن و…. هستند.

بهزی ، علائم عدم تعادل هورمونی
بهزی ، علائم عدم تعادل هورمونی

در اینجا به بررسی برخی از این هورمونها می پردازیم:

  1. دوپامین و یا هورمون لذت و برنده و تشویق شدن: وجود این هورمون میتواند فرد را تبدیل به شخصی بسیار سختکوش و عدم وجودش فرد را تبدیل به انسانی بی عار و بی کار کند. در برخی مطالعات به گروهی از موشها دو حق انتخاب در غذای فراوان و غذای اندک دادند با این تفاوت که حجم بالا را پشت دیوار توری کوتاهی گذاشتند و نتیجه بسیار جالب بود. موشهایی که از دیوار گذشتند و غذای بزرگتر را خوردند دارای حجم بالایی دوپامین بودند. دوپامین عامل حس افتخار و مباهات نیز هست که با بدست آوردن و به نتیجه رساندن کاری یدست می آید. متاسفانه نقطه ضعف این هورمون این است که مواد مخدر، الکل، قهوه، آب نبات و شکر باعث افزایش ترشح دوپامین می شوند و همین علت اصلی اعتیاد است. کمبود این هورمون باعث بهم ریختگی تعادل در میان سیستم ماهیچه و اعصاب و زیادی آن باعث بیش فعالی است. اگر احساس می کنید که نیاز به دوپامین بیشتری دارید میتوانید از مواد عذایی زیر استفاده کنید: ماهی، مرغ، تخم مرغ، دانه های روغنی، لوبیا، پنیر.
  2. سروتونین و یا هورمون شادی: ۹۰% این هورمون در روده ها ساخته و نگه داری میشود و به همین دلیل هضم مناسب و درست نقش بسیار زیادی در تولید این هورمون در بدن دارد. اگر شما دارای خواب خوب، اعتماد به نفس بالا ،حس خوب، اشتهای خوب به غذا و نیروی جنسی بالا، قدرت حافظه بالا و توانایی در انجام چندین کار در یک زمان هستید مطمئنا سروتونین شما در سطح قابل توجه و سالمی است. کمبود این هورمون نتیجه ای جز افسردگی، اضطراب، بد خوابی، مشکل در تمرکز، عصبانیت و از همه بدتر ترسهای بیهوده، وسواس و پر خوری ندارد. برای تولید سروتونین، بدن احتیاج به کربوهیدرات دارد. مثلا موز یکی از بهترین مواد غذایی برای این هدف است. نور خورشید و افزایش ویتامین د نیز نقش بسیار مهمی در افزایش ترشح این هورمون دارد.
  3.  آکسی توسین معروف به هورمون عشق و اعتماد: درهنگام لمس فیزیکی با افرادی که دوستشان دارید این هورمون ترشح میشود. به همین دلیل افراد وقتی وارد رابطه عاطفی می شوند بسیار خوشحال تر خواهند بود. این هورمون کمک بزرگی به رفع استرس و کنترل فشارخون و البته افزایش علاقه مندی به رابطه جنسی می کند. اگر احساس میکنید که انگیزه تان را از دست دادید و یا احساس بی ارزشی می کنید و تمایلی به بودن با دیگران ندارید قطعا سطح هورمون اکسی توسین در خون شما پایین آمده و نیاز به افزایش آن دارید. یکی از ساده ترین راه ها برای افزایش این هورمون ارزشمند، گرفتن ماساژ است. لمس گردن و در آغوش کشیدن افراد نزدیک به خودت، داشتن حیوان خانگی و …
  4. ملاتونین و یا هورمون ضد پیری، هورمون خواب و یا ساعت بیولوژیک بدن: این هورمون موجب تنظیم ساعت بیولوزیکی بدن بر اساس چرخش زمین و طلوع و غروب خورشید میشود. افزایش و یا کاهش این هورمون بستگی به نور و رنگهای آن دارد. صبخ ها نور خورشید آبی رنگ بوده و به همین خاطر بدن با کاهش هورمون ملاتونین و برعکس افزایش سروتونین و دوپامین مواجه میشود و بعداز ظهر ها در هنگام غروب که رنگ خورشید قرمز و نارنجی است زمان شروع ترشح هورمون ملاتونین است تا بدن به خواب راحتی فرو رفته و  اعضا بدن فرصت ترمیم و دفع زباله ها را از بدن داشته باشند. در نیمه های شب (حدود ساعت ۲ نیمه شب) میزان این  هورمون به حداکثر رسیده و دلیل آن نیاز مبرم بدن به پاکسازی نخاع و خروج زباله ها از لنفهاست. این هورمون از جمله قویترین آنتی اکسیدانهاست و به همین دلیل هورمون ضد پیری است. فراموش نکنید که تمام نورهای متصاعد شده از موبایل، تلویزیون، کامپیوتر و حتی چراغهای خیابان همگی نور آبی بوده و اختلال در تولید ملاتونین ایجاد می کنند. کمبود این هورمون منجر به پیری زودرس، چاقی های بیش از حد، دیابت، سرطان، افسردگی، فراموشی و آلزایمر میشود. در میان مواد غذایی، گیلاس بیشترین میزان ملاتونین را در خود دارد. برای افزایش ترشح این هورمون یکساعت قبل از خواب از تلوزیون،  موبایل و…  استفاده نکنید و حتما در اتاقی تاریک بخوابید. البته میتوانید روی چشمهاتون را هم بپوشانید. لباس راحت  هم برای خواب نقش مهمی در افزایش میزان این هورمون دارد.
  5. ایندورفین معروف به ضد درد طبیعی : ایندورفین حس پر از انرژی و قدرتمند بودن را به ما ارایه میدهد درست مانند کسی که برنده دو ماراتن شده اما هنوز پر از انرژی و آماده برای تکرار مسابقه است. این هورمون از جمله قدیمی ترین هورمونهاست که از عصر غار نشینی انسان را از خطرات بی مانندی مانند خورده شدن توسط حیوانات درنده نجات داده و دلیل آنهم ارزش کنترل درد این هورمون است که بجای درگیری بدن با درد به فرد فرصت فرار میدهد. افرادی که کمبود ایندورفین دارند در تحمل درد چالش دارند  و بسیار از نظر احساسی صدمه پذیرند و انگار که دائم بر لبه احساسات نشسته اند. این افراد علاقه زیادی به غذاهای فست فود داشته و عموما از افسردگی رنج میبرند.  غذاهایی که میتونند حمایت کننده شما در تولید ایندورفین باشند شاما نارگیل، زیتون، آووکادو و کلا روغنهای خوب و گیاهی هستند.موزیک، ورزش،رقص و خنده، شکلات سیاه و آفتاب از جمله بهترینها برای افزایش این هورمون هستند.
  6. آدرنالین هورمون تمرکز:  هورمونی است که کمک به افزایش تمرکز بر روی اتفاق خطرناکی است که در حال اتفاق هست مثلا وقتی میخواهید از هواپیما بپرید بدن شما تمام قدرت و انرژی مورد نیاز را بر روی این حرکت که میتواند در مرگ و زندگی  شما را تعیین کند  متمرکز کرده و این  به این دلیل است که همزمان هیچ اتفاق مهم دیگری در بدن مهمتر از حفظ بقا نیست. در چنین شرایطی اغلب فعالیتهای بدن مانند هضم غذا. تخمک گذاری. ساخت اسپرم. حرکات دودی روده و… متوقف شده تا تمام حجم خون و تمرکز بر روی ماهیچه ها و سیستم عصبی و هماهنگی این دو و افزایش قدرت دید. افزایش خونریانی باشه تا در صورت نیاز فرد بتونه از معرکه بگریزد. آدرنالین
  7. نور اپی نفرین: این هورمون هم بدن را برای مقابله با موقعیتهای با استرس بالا کمک و حمایت میکند و تاثیر آن بالا بردن ضربان قلب، بزرگ شدن مردمک چشم، باز تر کردن مسیر تنفسی، انتقال مسیر خون رسانی از پوست به ماهیچه  است تا در صورت نیاز ماهیچه ها بتوانند قویتر عمل کنند. این هورمون معمولا خیلی کم در بدن ترشح می شود و فقط در وضعیت خطر مورد نیاز هست. اما در علم پزشکی و در اتاق جراحی ممکن است برای احیا بیمار با افت فشار استفاده شود. کمبود آن منجر به افسردگی، بیماریهای روحی و عقلی، مه آلود بودن حافظه میشود.  مواد غذایی چون موز، گوشت، مرغ، تخم مرغ، پنیر، شکلات و غذای دریایی، جو ،افزاینده این هورمون است. شنا در آب یخ، سونا بخار و آفتاب گرفتن به افزایش این هورمون در بدن کمک بسیاری میکند.

نویسنده دکتر مهتاب لاهیجانی ، پزشک و متخصص صنایع غذایی

بهزی، سطح هورمونی مناسب در مردان
بهزی، سطح هورمونی مناسب در مردان
بهزی، چطور سطح مناسب هورمونی داشته باشیم؟
بهزی، چطور سطح مناسب هورمونی داشته باشیم؟