همانطور که در مطلب قبل خواندید آموزش بیمار مهم ترین جزء نسخه بیمار است و تیم بهزی معتقد است که در کنار ویزیت پزشک و دارو های تجویز شده آموزش بیمار باید به طور منسجم و مستمر در دسترس بیمار باشد. در این نوشته در کنار معرفی بیشتر این حوزه به بررسی استراتژی هی موفق این بخش میپردازیم.

آموزش بیمار چیست و چگونه باید باشد؟

آموزش بیمار فرایندی است که طی آن تیم بهداشت و درمان، اطلاعاتی را در مورد وضعیت و نیازهای بهداشتی بیماران به آنها ارائه می دهند. هدف از آموزش بیمار این است که با تغییر رفتارهای مرتبط با سلامتی، بیماران بتوانند وضعیت سلامت خود را بهبود بخشند. آموزش بیمار می تواند در راستای درمان یا برای پیشگیری از بیماری استفاده شود (۱). در گذشته پزشکان مهمترین رکن آموزش بیمار در نظر گرفته می شدند ولی در حال حاضر پرستاران نیز مسئولیت بزرگی را در آموزش بیماران و کمک به آنها برای پذیرش مسئولیت رسیدگی به وضعیت سلامتی خود بر عهده دارند. برای اینکه بیماران بتوانند نقش مهمی در مراقبت از خود داشته باشند و به تعبیری از پس خودمراقبتی برآیند، باید بیماری خود و نحوه  کنترل آن را به خوبی درک کنند تا از عوارض ناشی از هرگونه بیماری مزمن جلوگیری کنند یا آنها را به حداقل برسانند.

آموزش بیمار باید آسان، قابل فهم و جامع باشد و به راحتی توسط بیمار درک شود. پزشکان و پرستاران باید بدانند که بسیاری از بیماران در درک اطلاعات مربوط به مراقبت های بهداشتی و آنچه با استفاده از این اطلاعات باید انجام دهند، فاقد توانایی کافی هستند. یکی از اتفاقاتی که به دنبال آموزش ناکافی در بیماران بستری در بیمارستان اتفاق می افتد، افزایش دفعات بستری مجدد است که هزینه های سنگینی را به بیمار و نظام سلامت تحمیل می کند. برای کاهش نرخ بستری مجدد بیماران، پرستاران قبل از ترخیص باید آموزش بیمار را به خوبی انجام دهند. برخی از نکاتی که می توان برای ارتقای آموزش بیمار انجام داد عبارتند از:

  • کاهش دادن کارهای جانبی و تمرکز بر آموزش بیمار.
  • شروع آموزش بیمار از زمان پذیرش.
  • ارزیابی میزان اطلاعات بیماران قبل از شروع آموزش و تلاش برای یافتن دانش نادرست و اصلاح آن.
  • استفاده از وسایل کمک اموزشی و روش های مختلف برای بهبود فرایند آموزش بیمار.
  • ارزیابی میزان یادگیری بیماران با پرسیدن سوالات مناسب و برنامه ریزی آموزش های بعدی بر اساس آن.
  • مرور اطلاعات به صورت دوره ای و درگیر ر=کردن بیمار از ابتدای شروع درمان.
  • درخواست از بیمار برای توضیح دادن بیماری و روند درمان به زبان خودش.
  • کسب اطمینان از آگاهی کامل بیمار از نحوه مصرف داروها و احتیاطات مربوط به مصرف آنها.
  • دادن اطلاعات ضروری در مورد علائم خطر و علائم عود بیماری در بیماری های عودکننده (۲).

روش های مختلف آموزش بیمار:

استراتژی های متفاوتی برای آموزش بیمار وجود دارند که با وجود اثر بخشی بودن هر کدام از آنها، بهتر است مجموعه ای از این استراتژی ها در یک نظام آموزشی به کار گرفته شوند. تعدادی از مهمترین روش های آموزش بیمار به شرح زیر هستند:

  1. سخنرانی (روش سنتی و مرسوم)
  2. بحث فردی یا گروهی با بیماران
  3. بازی های آموزشی
  4. تکنولوژی های نرم افزاری
  5. مواد آموزشی مکتوب مثل بروشور و کتابچه
  6. نوار ویدیویی
  7. آموزش شفاهی مثل پرسش و پاسخ
  8. ایفای نقش (۳).

پنج استراتژی برای موفقیت در آموزش بیمار:

آموزش بیماران یک جنبه مهم مراقبت از بیمار است. این که آیا آموزش یک مادر برای نحوه حمام کردن نوزاد تازه متولد شده اش یا راهنمایی به یک بزرگسال که مبتلا به بیماری مزمن قلبی است، نتیجه موفقیت آمیز دارد یا نه، بستگی به کیفیت آموزش و پشتیبانی آموزش دهنده دارد. این پنج استراتژی را در نظر بگیرید.

  1. از فناوری استفاده کنید: فناوری باعث شده است تا بیماران به محتوای آموزشی دسترسی راحت تر و طولانی تری داشته باشند. حتی منابع آموزشی را می توان با لمس یک دکمه سفارشی و نشر الکترونیک و یا چاپ کرد. برای داشتن یک نظام آموزشی خوب برای بیماران باید اطمینان حاصل کنید که نیازهای فردی بیمار برطرف شده است و به همین دلیل فقط دادن تعدادی مطلب آموزشی به بیمار کفایت نمی کند و برای اطمینان از درک دستورالعمل ها، باید آنها با بیماران مرور شود و به سؤالاتی که پیش می آید پاسخ داده شود.
  2. سبک یادگیری بیمار را تعیین کنید: اطلاعات مشابه ممکن است با طیف وسیعی از تکنیک ها ارائه شود. در حقیقت، ارائه آموزش با استفاده از روشهای مختلف، کیفیت یادگیری را تقویت می کند چون بیماران سبک یادگیری متفاوتی دارند. یکی از استراتژی های خوب  این است که دریابید که بیمار شما با تماشای DVD بهتر یاد می گیرد یا با خواندن متن! البته دستیابی به رویکردی که در آن بیمار با راهنمایی شما کاری را انجام دهد اغلب بهترین روش است.
  3. سعی علاقه بیمار را تحریک کنید: سعی کنید از بیمار گزارش بگیرید، سؤال کنید و به سؤالاتش پاسخ دهید و نگرانی های خاص بیمار را در نظر بگیرید. به عنوان مثال، برخی از بیماران ممکن است اطلاعات مفصلی درباره هر جنبه ای از وضعیت سلامتی خود بخواهند و دیگران ممکن است فقط حقایق را بخواهند و با یک لیست ساده ساده بهتر عمل کنند. باید برای هر کدام از اینها آماده باشید
  4. محدودیت ها و نقاط قوت بیمار را در نظر بگیرید: آیا بیمار اختلالات جسمی، روحی یا عاطفی دارد که بر توانایی یادگیری تأثیر می گذارد؟ به عنوان مثال، آنها ممکن است مشکل بینایی داشته باشند. اگر بیمار دچار کم شنوایی است، به جای ارائه دستورالعمل کلامی، از مواد بصری و روشهای مناسب دیگر استفاده کنید لذا بهتر است از بیماران بخواهید توضیح دهند که شما به آنها چه آموخته اید. غالباً مردم زمانی که از آنها میپرسید :  فهمیدید چه گفتیم؟ می گویند “بله” و می گویند آنچه را که آموزش داده می شود درک می کنند حتی اگر واقعاً آن ها را نشنیده یا درک نکرده باشند. فاکتورهایی مانند خستگی و شوک آگاهی از یک تشخیص مهم را هنگام آموزش بیماران در نظر بگیرید.
  5. اعضای خانواده را درگیر کنید: مشارکت اعضای خانواده در آموزش بیمار شانس پیروی از دستورالعملهای شما را بهبود می بخشد. در بسیاری موارد، شما اکثر دستورالعمل ها را به اعضای خانواده ارائه می دهید. خانواده ها در مدیریت مراقبت های بهداشتی نقش اساسی دارند (۲).

همانطور که در این متن دیدیم برای داشتن یک نظام آموزشی مناسب و موف باید مواردی را در نظر بگیریم . در سامانه بهزی هم سعی شده است که هر چه بیشتر این استراتژی ها را در عمل به کار گرفته شود تا بیماران هر چه بیشتر بتوانند از آموزش های مرتبط با شرایط خود استفاده کنند. امیدواریم این خدمات موجب ایجاد سلامت و رضایت باشد.

نویسنده: دکتر محمد علی زارعیان، مدیر تحقیق و توسعه بهزی

شما هم از خدمات بهزی بهرمند شوید! بِهزی، سامانه ارائه کننده خدمات آموزش بیمار، مشاوره آنلاین، پیگری درمان و پایش بیمار(فالوآپ) به عنوان خدمات مکمل درمان است. بِهزی از طریق جمع آوری و پالایش داده های بیماران، مسیر بهبود را ارزیابی می کند و از طریق آموزش، یادآوری و ارائه نکات مهم، مسیر درمان را تسریع و اثر بخش می کند. از سوی دیگر بهزی به تیم درمان، بیمارستان ها، مراکز درمانی، پزشکان و پرستاران امکان همراهی و ارتباط با بیماران را در فضای خارج از کلینیک ها و مراکز درمانی می دهد تا بدانند کدام روش درمانی موثر بوده تا پیگیری درمان برای درمانگر و بیمار اثر بخش تر و ساده تر باشد. برای دانلود اپلیکیشن بهزی (اپ کاربر و بیمار، اپ پزشک) به سایت بهزی، گوگل پلی و کافه بازار مراجعه کنید.